86  Rn
Radon 


Voorkomen
Naam
Ontdekking
Bereiding vroeger
Bereiding nu
Toepassingen en toelichting
Verdere toepassingen

 

 

 

VOORKOMEN                          

Ongeveer 4.10-17 % van de aardkost (tot 16 km diepte) bestaat uit radium; het is het 88e element in rangor­de van voorko­men en ťťn van de meest zeldzame elementen. 

Radon ontstaat bij het radioactieve verval van uraan, thorium en actinium. Het komt voor in de atmosfeer, maar ook zijn sporen radon aangetroffen in bronwa­ter nabij vindplaatsen van uraanmineralen, zoals in Joa­chimsthal (TsjechiŽ).

Ook bij vulkaanuitbarstingen komt dit inerte, zeldzame gas vrij. Bij de uitbar­sting van de St. Helena in 1980 zelfs 3 MCi! 1 Ci is – de oude eenheid voor - de hoeveelheid straling die overeenkomt met de straling van 1 gram radium en is gelijk aan 3,7.1010 Bq (Becquerel). 

Omdat veel grond- en steensoorten sporen van uranium bevatten, wor­den sporen radon (die ontstaan uit radium, een verval­product van uranium) aange­trof­fen in onder andere kruip­ruimten van woningen. Ook diverse bouwma­teria­len geven radon af. De bijdrage van radon aan de stralingsbelasting van de mens in BelgiŽ wordt geschat op ca. 40 %, in Nederland op 60 %. (Ter vergelijking: de bijdrage door de ramp in Tsjernobyl in 1986 was ca. 1 %).

NAAM

De naam is in 1923 op voorstel van Sir W. Ram­say gegeven omdat radon het eerste vervalproduct is van radium. 

Voordat deze naam officieel werd toege­kend waren radon-isotopen bekend onder verschillende namen. De naam niton (de eerste officiŽle naam van dit element) werd in 1908 door Ramsay gegeven aan 'thorium-emanatie', van­wege de fosfo­rescerende eigenschappen van deze stof. De naam werd afgeleid van het Latijnse nitens, wat glinste­rend betekent. 

ONTDEKKING

Radonisotopen werden in de periode 1900 - 1905 door meerdere onderzoekers ontdekt in een aantal verval­reeksen, o.a. van thorium en actinium. Er ontstonden daarbij verschillende isotopen van radon, die werden genoemd naar het element waaruit ze ontston­den (bv. uit thorium, thorium-emanatie of thoron: 220Rn, uit actini­um, actinium-emanatie of actinon: 219Rn of uit radium, radium-emanatie of radon: 222Rn).

Dorn was de eerste die dit element ontdekte in de vervalreeks van radium; E. Rutherford toonde het in hetzelfde jaar aan in de vervalreeks van thorium. E. Rutherford en F. Soddy slaagden er in 1902 als eerste in een radon-isotoop te isoleren (uit thorium). In 1910 gelukte het Ramsay 222Rn te identifice­ren via het spectrum, het gas te isoleren en de dichtheid te bepalen.

BEREIDING VROEGER

Radon werd geÔsoleerd uit vervalproducten van radium.

BEREIDING NU

Radon kan worden verkregen uit vervalproducten van radium en bij het opwerken van splijtstofstaven uit kern­reactoren.

TOEPASSINGEN EN TOELICHTING

Aardschokvoorspeller

Het verband tussen de radonconcentratie en aard­bevin­gen is nog niet geheel duidelijk. Wel is vastgesteld dat voorafgaande aan een aardbeving, tijdens de zoge­noemde opbouwfase waarin de spanning in gesteenten sterk toeneemt, meestal een sterke toename in de radoncon­centratie optre­edt. Na de beving volgt vrijwel altijd een scher­pe daling. Sommige aardschokdetectoren zijn op dit principe gebaseerd.

VERDERE TOEPASSINGEN

Toepassingen als niet-ontleedbare stof (element):

bestraling van kankergezwellen op het oppervlakteweefsel (222Rn in zeer kleine goudstaafjes of -capsules, die “seeds” genoemd worden)

opsporen van bodemverontreiniging door koolwaterstoffen