79  Au
Goud 


Voorkomen
Wingebieden
Naam
Ontdekking
Bereiding vroeger
Bereiding nu
Toepassingen en toelichting
Verdere toepassingen

 

 

VOORKOMEN

4.10-7 % van de aardkost (tot 16 km diepte) bestaat uit goud; het is het 75e element in rangorde van voorkomen. 

Het wordt hoofdzakelijk in gedegen toestand (als me­taal) aangetroffen, bijvoorbeeld in ertsen van zilver, koper, ijzer en de platinametalen. Er zijn enkele mineralen waarin goud voorkomt, bijvoorbeeld: 

aurostibiet AuSb2
auricupride Cu3Au 
calaveriet AuTe2
nagyagiet AuTe2.6Pb(S,Te) 
sylvaniet AgAuTe4

 

 

 

 

  

WINGEBIEDEN

De belangrijkste wingebieden liggen in Zuid-Afrika (Witwatersrand), Rusland (SiberiŰ), Canada, de Verenigde Staten van Amerika (CaliforniŰ, Colorado, Alaska), BraziliŰ, AustraliŰ, Chili, Irian Barat (West Irian), Zimbab­we, Colombia en de Dominicaanse Repu­bliek. 

NAAM 

Het symbool is afgeleid van het Latijn­se woord aurum, dat lichten of glanzen betekent. De naam aurum wordt nog in wetenschappelijke taal gebruikt. 

Het woord goud is afgeleid van het Germaanse ghel, dat geel betekent. In het Oudsaksisch werd het gold genoemd.

ONTDEKKING

Goud is het oudst bekende metaal en werd reeds gebruikt als sieraad en ruilmiddel vˇˇr 4.000 v. Chr. De geweldige aantrekkingskracht van goud wordt beschreven in verschillende mythes (Koning Midas, Jason en de Argonauten en Dionusos, die alles wat hij aanraakte in goud veranderde). 

De eerste munten (legering van zilver en goud) werden geslagen door Croesus rond 550 v. Chr. De Egyptenaren en de Chinezen  gebruikten goud voor (het vervangen van) kiezen en tanden. Goudverbindingen werden gebruikt als kleurstof. In 1252 werd de eerste “Fiorino d’oro”, een florentijnse munt met ca. 2 gram goud geslagen. 

BEREIDING VROEGER

Goud werd vroeger verkregen door goud bevattend zand uit te wassen met water (denk aan de ‘goldrush’, o.a. in de Verenigde Staten) en door extractie van goudbevattend gesteente met kwik; deze methode werd al ca. 1500 v. Chr. toegepast (zie ook 80 – kwik). Voor het scheiden werden dunne huiden, vliezen, gebruikt, waardoor zeer kleine gouddeeltjes konden worden opgevangen. Hier komt de term ‘gulden vlies’ vandaan. 

BEREIDING NU

De productie van goud is lonend bij aanwezigheid van ca. 4 gram goud per ton gesteente. Het goud in goudbevat­tende ertsen wordt opgelost in kwik. Vervol­gens wordt het kwik afgedestil­leerd, waarbij ruw goud (90 % zuiver) ontstaat, dat verder wordt gezuiverd door omsmel­ten.

Het goud kan ook worden uitgeloogd met een cyanideop­los­sing onder inleiden van lucht, waarbij een cyanidecom­plex ontstaat:

4 Au + 8 NaCN + O2 + 2 H2O → 4 NaAu(CN)2 + 4 NaOH

Het goud kan uit het complex worden vrijgemaakt door elektrolyse of door reductie met zinkstof

2 NaAu(CN)2 + Zn → Na2Zn(CN)4 + 2 Au

Uit het gevormde ruwe goud wordt via elektrolytische weg zuiver goud (meer dan 99,95 %) verkregen. 

Als grondstof wordt steeds meer gebruik gemaakt van anodeslib, dat ontstaat bij de winning van zilver en andere metalen. Na vloeistof-vloeistofextractie of ionenwisseling, wordt via elektrolyse goud gevormd. 

De wereldproductie bedraagt ongeveer 2.500 ton per jaar, waarvan 25 % door hergebruik.

TOEPASSINGEN EN TOELICHTING

Valutametaal

Voor valutametalen worden kostbare (edel)metalen ge­bruikt. Deze valutametalen dienen - volgens internationa­le af­spraak -  als tegenwaarde voor papiergeld. Deze metalen - meestal goud - worden in baren bewaard in de staats­banken. Onge­veer de helft van al het goud ligt in bankkluizen. De opgesla­gen baren moeten tenminste 99,6 % zuiver goud bevatten. Gouden mun­ten bevatten door­gaans nog 10 % koper, omdat zuiver goud te zacht is en daarom niet geschikt is als munt­materiaal. 

 

Sieraden, medaille

Metaal dat gebruikt wordt voor sieraden moet in principe onaantastbaar en hard zijn, en toch goed bewerkbaar. Ook moet het een fraai uiterlijk (kleur) heb­ben. Goud, dat omwille van de hardheid gele­geerd wordt met metalen als koper en zilver, is hiervoor zeer geschikt. Het goudpercentage wordt meestal uitgedrukt in karaat: 24 karaats is 100 % zuiver goud. 18 karaats en 14 karaats goud, dat veelal voor sieraden wordt gebruikt, bevat respectievelijk 75 en 58,5 % goud. Het veelgebruikte geel goud bevat 75 % goud, 12,5 % zilver en 12,5 % koper.

Ook wordt gebruik gemaakt van witgoud, dit is goud ge­m­engd met het goedkope nikkel of met het veel duurdere palladium (goud­percentage meestal ca. 85 respectievelijk 88 %).

Voor goedkopere sieraden wordt een dun laagje goud aangebracht op onedel metaal (men spreekt dan van opgelegd goud of doublÚ (frans:plaquÚ). Ook wordt 'Engels goud' gebruikt, een legering van goud met 40 % koper en 12 - 20 % zilver. 

Legerin­gen met alleen koper zijn roze­/rood, met zilver geel en met zink groen. 

 

Elektrisch contact

Elektrische contacten in precisiemeetapparatuur, relais, enz. moeten zeer corro­siebestendig zijn en goed de elektriciteit geleiden. Daarom wordt gebruik ge­maakt van vergulde metalen of van legeringen met ca. 40 % zilver. 

 

Tandheelkunde: kroon

Het materiaal van een kroon moet aan hoge eisen voldoen. Het moet hard zijn, mag niet corroderen, geen vergiftigin­gen veroorzaken, niet uitzetten of krimpen bij het eten of drinken van warm of koud voedsel en het moet es­thetisch verant­woord zijn.

Voor kronen wordt een legering gebruikt van goud (65 -85 %), zilver (10 -15 %), platina (1 -10 %), koper (0 -10 %) en  palladium (1 - 4 %). Soms wordt een weinig zink toege­voegd. Vroeger werd veel meer gebruik gemaakt van gouden kronen.  

Een goedkoper alternatief is een legering van goud (40 - 60 %), zilver (23 -35 %), koper 10 -12 %), tin (0 - 5 %), palladium (3 -10 %) en platina (0 -2 %).

 

Reumabehandeling 

Voor de behandeling van reuma worden medicijnen ge­bruikt die de vorming van antilicha­men stimuleren. Men ge­bruikt hier­voor metallisch goud in collo´dale oplossing en goudverbindingen als aurothioglucose (­C6H11O5SAu) en auronofine.

VERDERE TOEPASSINGEN

Toepassingen als niet-ontleedbare stof (element) of als legering: 

bladgoud, bijv. voor het vergulden van boeken (rug, snee): 1 gram goud kan zo dun worden gewalst dat het een oppervlakte krijgt van twee tennisvelden (500 m2); ook kan het uitgetrokken worden tot een lengte van 3000 m 

contactpunten in ge´ntegreerde (micro)schakelaar

folie (aangebracht aan de binnenkant van de ramen weerkaatst het de onge­wenste IR-straling en warmte in de zomer en bespaart het energie in de winter; wordt ook in de ruimtevaart gebruikt)

glaskleuring (rood - met collo´daal goud; het zogenoemde “Rubinglas”)

herdenkingsmunt 

infrarood reflector (in satellieten)

katalysator voor de bereiding van salpeterzuur uit NH3 (gelegeerd met Pt)

normaalweerstand (voor vastleggen eenheid; met Cr)

pigment voor cosmetica 

smeltveiligheid voor oven (met Pd)

soldeer voor hoogvacuŘmapparatuur (met 20 % Cu) 

spindop in textielindustrie (met 30 B 50 % Rh of Pt)

thermo-element (met 35 B 46 % Pd)

vergulden (zie bladgoud) 

vulpenpunt (59 % Au, 23 % Cu, 14 % Ag, 4 % Zn)

weerstandsthermometer (met Mn)

zonwerend glas (oppervlakte laag)

 

Toepassingen als ontleedbare stof (verbinding): 

geneeskunde     etsmiddel HAuCl4
                      toegepast bij kwaadaardige vochtophoping in de borst- of buikvliesholte en bij vocht in ontstoken gewrichten 198Au-verbindingen
glaskleuring Au2(SeO4)3
keramiek Au-sulforesinaat
sensibilisator in de fotografie   natriumbis(thiosulfato)au­raat(I)
toner in de fotografie                                                   HAuCl4
vergulden (het galvanisch aanbrengen van een dunne laag goud op metalen)  

 HAuCl4