80  Hg
 Kwik 


Voorkomen
Wingebieden
Naam
Ontdekking
Bereiding vroeger
Bereiding nu
Toepassingen en toelichting
Verdere toepassingen

 

 

 

VOORKOMEN

8,5.10-6 % van de aardkost (tot 16 km diepte) bestaat uit kwik; het is het 67e element in rangorde van voorkomen. 

De belangrijkste mineralen zijn:

calomel Hg2Cl2
cinnaber HgS
coloradoiet HgTe
montroydiet HgO
tiemanniet HgSe

 

 

 

 

 

Kwik wordt ook in gedegen toestand (als metaal) aange­troffen. Het is het enige metaal dat vloeibaar is bij kamertemperatuur.

WINGEBIEDEN

De belangrijkste wingebieden­ liggen in streken waar vroeger veel vulkani­sche activiteit was, o.a. in ItaliŽ, Span­je, Rusland, China, de Verenig­de Staten van Amerika, Duits­land, Hongarije, Algerije, Mexico, Peru, BraziliŽ en SloveniŽ.

NAAM

De naam is afgeleid van quick silver, vanwege de be­weeglijkheid van het zilverach­tige metaal. Het tweede woord silver is later verdwenen (het komt alleen nog voor in het Duitse quecksilber).        

De Engelse naam, mercury, is afgeleid van Mercuri­us, de boodschapper van de goden en god van de handel in de Romeinse mythologie, vanwege de be­weeg­lijkheid van het metaal. 

Het symbool, Hg, is afkomstig van de Latijnse naam, hydrargyrum, wat vloeibaar zilver betekent. 

ONTDEKKING

Kwik was reeds in de Oudheid bekend en werd ge­bruikt als extractiemiddel bij de winning van metalen (amalgaammethode). Het is aangetroffen in Egyptische graftomben van ca. 1500 v. Chr., evenals het erts cinnaber, dat toen gebruikt werd als pigment (vermiljoen) in cosmetica. Sublimaat {kwik(II)chloride} werd gebruikt voor de behandeling van huidaandoeningen. 

Kwik werd door de alchemisten be­schouwd als de sleutel in de omzetting van 'normale' metalen in goud. De oudste mijn is gevonden in Spanje.

BEREIDING VROEGER

Kwik werd bereid door cinnaber te verhitten met groene tak­kenbossen. Deze dienden als brandstof en als conden­sor. Het ontstane kwik kwam daarbij te­recht in de as.

BEREIDING NU

Kwik wordt bereid door cinnaber

–     te roosten met een krachtige luchtstroom:

            HgS  +  O2    →   Hg  +  SO2

–     te verhitten met ijzerpoeder: 

            HgS  +  Fe →   Hg  +  FeS

–     te verhitten met ongebluste kalk:

           4 HgS +  4 CaO  →   4 Hg +  3 CaS  +  CaSO4

 

De wereldproductie bedraagt ongeveer 2.800 ton per jaar, waarvan de helft in Spanje.

TOEPASSINGEN EN TOELICHTING

Thermometer

Kwik is door zijn zeer lage dampspanning, constante uitzet­tingscoŽfficiŽnt en grote dichtheid geschikt als vulling voor thermometers. Ook in barometers werd het vroeger veel gebruikt. Vanwege de steeds strenger wordende regelgeving t.a.v. het gebruik van kwik zal deze toepassing in de toekomst alleen nog toegestaan worden voor bepaalde soorten laboratoriumthermometers.  

 

Wegverlichting, hoogtezon

Gasontladingsbuizen (zie ook 10 - Neon) met kwik­damp leve­ren licht met een vrij hoog aandeel ultraviolette stra­ling. In lagedruklampen wordt veel ultraviolet licht uitgezonden met een golflengte van 253,7 nm (en deels 185 nm). In hogedruklam­pen (tot 200.105 Pa) neemt de hoeveelheid in het zichtbare licht toe (diver­se golflengten). Lagedruk­kwiklampen worden toege­past in reprografische appara­tuur, in de fotochemie, de spectroscopie en in hoogtezon­nen (zonne­banken). Hogedruk­kwiklampen worden gebruikt in schijnwer­pers voor terrein- en wegver­lichting.

De UV-straling wordt omgezet tot wit licht door het aanbrengen van met cerium-ionen gedoteerd  Mg(PO3)2 dat op de lamp is aangebracht.

 

Spaarlamp

Voor spaarlampen worden kleine gasontladingsbuizen gebruikt met kwikdamp. Deze buizen geven een hoge lichtopbrengst bij een laag vermogen.

 

Tandvulling

Voor de vullingen van tanden en kiezen wordt een amal­gaam gebruikt, dat bestaat uit 50 % kwik en 50 % van een legering van zilver (ca. 60 %), tin (ca. 28 %), koper (ca. 12 %) en wat zink. Zink wordt toegevoegd om zuur­stof die tijdens de behandeling toe­treedt te binden. Amal­gamen worden direct voor het aanbrengen bereid en vormen dan binnen enkele minuten een goed verwerk­bare, plastische massa. Na onge­veer twee uur is het mate­riaal hard genoeg om er mee te kunnen bijten en kauwen.

 

Cosmetica

Als conserveermiddel in (oog)cosmetica,  contactlensvloeistof en spoelmiddel voor de ogen wordt gebruik gemaakt van natriumethylkwik(II)thiosalicylaat of thiomersalum (max. 0,007 %); deze stof wordt eveneens in shampoos en crŤmes gebruikt (max. 0,003 %). 

Fenylkwik(II)acetaat en fenylkwik(II)boraat worden gebruikt als conserveermiddel in oogdruppels en injectievloeistoffen; de eerste stof wordt tevens toegepast als zaaddodend middel. 

VERDERE TOEPASSINGEN

Toepassingen als niet-ontleedbare stof (element) of als lege­ring:

batterij (knoopcel) 

bloeddrukmeter

diffusiepomp 

elektrische contacten (o.a. in veiligheidscircuits; kwik blijft vloeibaar en oxideert niet)

elektrode, o.a. bij productie van chloor

fluorescentiebuis

gelijkrichter

manometer

neonbuis

polarografie

 

Toepassingen als ontleedbare stof (verbinding):

detonator Hg(ONC)2
elektrode                              calomel   HgCl
pigment                                vermiljoen  HgS
ontsmettingsmiddel                 sublimaat HgCl2
desinfectans                          mercurochroom,        
      Na-Hg-verbinding van di­broomfluoresceÔne,  C20H7O5Br2.­HgOH.Na2
tegengaan van slijmvorming bij de papierbereiding fenyl­kwik(II)ace­taat
pigment voor porselein                                                              HgCl + Au

 

 

 

 

 

 

                                                 

Vanwege de steeds strenger wordende regelgeving t.a.v. het gebruik van kwik (in open systemen) en kwikverbindingen worden voor steeds meer toepassingen alternatieven ontwikkeld