47  Ag
Zilver 

 

Voorkomen
Naam
Wingebieden
Ontdekking
Bereiding vroeger
Bereiding nu
Toepassingen en toelichting
Verdere toepassingen

 

 

 

VOORKOMEN

7,5.10-6 % van de aardkost (tot 16 km diepte) bestaat uit zilver; het is het 68e element in rangorde van voorkomen. Zilver wordt zowel in gedegen toestand (als me­taal) aangetroffen als in verbin­din­gen. De belangrijkste mineralen zijn:

argentiet of zilver­glans

Ag2S

broomargyriet of bromiet

AgBr

chloorargyriet of hoornzil­ver

AgCl

dyscrasiet

Ag3Sb

fischesseriet

Ag3AuSe2

hessiet

Ag2Te

joodargyriet

AgI

mieargyriet

AgSbS2

naumanniet

Ag2Se

petziet

Ag3AuTe3

proustiet

Ag3AsS3

pyrargyriet of zil­verantimoon­glans

Ag3SbS3

stephaniet

Ag5S­bS4  

stromeyeriet

AgCuS
  

 

 

 

                            

                             

                                    

 

 

 

 

 

 

 

                             

 

 

Zilver komt ook (meestal in kleine hoeveelheden) voor in ertsen of mineralen waaruit goud, lood, koper en zink wor­den gewonnen.

WINGEBIEDEN

In gedegen toestand wordt zilver gevonden in Duitsland, de Verenig­de Staten van Amerika, ItaliŽ en Bolivia.

De belangrijkste wingebieden voor zilverertsen liggen in Mexico, Peru, Rusland (Aziati­sche deel), de Verenigde Staten van Ame­ri­ka, Canada (Ontari­o), AustraliŽ, Chili, Ja­pan, Chi­na, de Filippijnen en Zuid-Afrika. Ook in Europa wordt op veel plaatsen zilver gewonnen, o.a. in Polen, Spanje, Zwe­den, het voormalige JoegoslaviŽ, Grieken­land, RoemeniŽ, Duitsland, TsjechiŽ en ItaliŽ (SardiniŽ), al neemt het belang daarvan sterk af ten voordele van de winning als bijproduct bij de bereiding van lood, koper en zink.  

NAAM

De wetenschappelijke naam voor zilver komt van het Latijnse argentum en is afgeleid van het Griek­se woord arguros wat wit blinkend of helder wit bete­kent. 

Het woord zilver is afgeleid van oud-Saksische silubar, dat in het oud-Hoog­duits silbar werd en in het nieuw-Hoogduits silber. De mid­deleeuwse alchemisten hebben zilver vanwege de prachtige glans toegewijd aan de godin van de maan (Luna). Het allereerste sym­bool voor dit metaal was dan ook een halve maan.

ONTDEKKING

Zilver was, omdat het in gedegen toe­stand voor­kwam, reeds ca. 3000 jaar v. Chr. be­kend, onder meer in Egypte en in het gebied langs de rivier de Eufraat. Later werd veel zilver gewonnen in de Spaanse zilver­mijnen, in Klein-AziŽ en Griekenland. In de vroe­ge Middeleeuwen begon de zilver­winning in Mid­den-Europa (o.a. Duitsland, Oostenrijk, Hongarije). Na 1500 werd veel zilver ingevoerd vanuit Midden- en Zuid-Ameri­ka. De trans­por­ten van zilver en goud uit dit gebied waren een aan­trek­kelijke prooi voor zeerovers (denk aan de verove­ring van de zilvervloot door Piet Hein). 

BEREIDING VROEGER

Zilver werd vroeger meestal bereid uit het zilvererts argentiet. Door smelten en oxideren van het sulfide met behulp van lucht werd het metaal verkre­gen, meestal gelegeerd met lood of andere metalen. Door omsmelten werd het lood (of andere aanwezige metalen) verwij­derd. Reeds vanaf ca. 3000 v. Chr. was men in staat zilver en lood te scheiden.

BEREIDING NU

Een groot deel van het gepro­duceerde zilver wordt tegen­woordig bereid door terug­winning uit ge­bruikt zilver. Voor het terugwinnen zijn er diverse methoden, onder andere elektrolyse, neerslaan met onedele metalen als ijzer of zink en ionen­wisse­ling. 

Het nieuw geproduceerde zilver wordt voornamelijk verkregen als bijproduct bij de bereiding van andere metalen, zoals goud, koper, lood, nikkel en zink. Het anodeslib dat bij bereiding van metalen ont­staat wordt opgelost in warm zwavelzuur. Het restant, dat zilver bevat, wordt gesmolten en eventueel aanwezige andere metalen worden verwijderd. 

Het ruwe zilver dat ontstaat kan worden gezuiverd via elektrolyse. Hierbij wordt het ruwe zilver als anode (in een zak van polyprop­een) geplaatst in een aange­zuurde ­zilver­nitraat­oplos­sing. Bij de elek­trolyse lost de anode op en er slaat zeer zuiver (> 99,99 %) zilver neer op de kathode. Het gevormde zilver wordt continu afgeschraapt en verwijderd. Dit proces noemt men het MŲbius-pro­cťdť.  

Een wat ouder methode is het oplossen van zilver uit fijnge­maakte zilverertsen met behulp van cyanide of kwik. In het cyanideproces wordt tevens geoxi­deerd,  bijvoor­beeld: 

2 Ag2S + 10 NaCN + O2 + 2 H2O → 4 Na­[Ag(CN)2] + 2 NaSCN + 4 NaOH

 

Het zilver wordt uit het cyani­decomplex neerge­slagen met zinkstof. Daarna volgt schei­ding en zuivering.  

Bij het amalgaamproces wordt het zilver uit het zilvererts - al dan niet na omzetten in de gewens­te vorm - opgelost in het kwik, bijvoorbeeld: 

2 Ag3AsS3 + 3 CuCl2 →  6 AgCl + 3 CuS + As2S3

AgCl + Cu + Hg → CuCl + AgHg

 

Het kwik wordt door destilla­tie verwijderd. Het verkregen zilver kan vervol­gens nog verder gezuiverd worden. Dit proces was vroeger vooral gangbaar bij het winnen van zilver uit hoornzilver (AgCl). 

Als zilver in lood- of zinkertsen voorkomt, wordt het gewon­nen door het erts eerst om te zetten in vloei­baar metaal, zink toe te voegen en vervolgens langzaam af te koelen. De korst van zink en zilver die hierbij ontstaat, wordt verwijderd en het zink wordt afge­destilleerd. Het zilver wordt voor levering in staven gegoten. De zuiverheid bedraagt 99,9 %.  

De wereldproductie van zilver bedraagt ongeveer 16.000 ton per jaar, waarvan een groot deel door hergebruik.

TOEPASSINGEN EN TOELICHTING

Spiegel

Zilver is de beste reflector voor licht en is tevens redelijk corrosiebestendig. Voor het maken van goede spiegels wordt een laagje zuiver zilver aangebracht op een glas­plaat. Dit kan door het neerslaan van zilver uit een (complexe) zilverzout­oplos­sing, door het toe­voe­gen van een reduc­tiemid­del of door verwarming en door opdampen in vacuŁm. 

 

Batterij

Zilverknoopcellen, onder meer gebruikt in belich­tingsme­ters en automati­sche camera’s le­veren span­ning via een Zn-Ag2O-koppel. De reactie die bij stroomle­vering optreedt is:

 

-pool:             Zn + 2 OH-             →   ZnO + H2O + 2 e-

+pool:       Ag2O + H2O + 2 e-         →   2 Ag + 2 OH

 

totaal:             Zn + Ag2O             →   ZnO + 2 Ag        (in alkalische oplossing)

 

Er zijn ook knoopcellen met het koppel AgO/Cd en AgO­/Zn en met andere zilveroxi­den (Ag2Ox met 1£x£3). Deze cellen kunnen met een­zelfde hoe­veelheid zilver meer stroom leveren.

 

Munten, sieraden 

Zilveren munten zijn gemaakt van legeringen met  40 - 90 % zilver. Meestal is, vanwege de vereiste hardheid van het materiaal, koper toegevoegd. Zilver is gemakkelijk te bewerken.

Sieraden en siervoorwerpen worden gemaakt van zilverlegeringen of van minder edele metalen, die daarna verzilverd worden. Duurdere sieraden worden gemaakt van zilver en voorzien van een laagje rhodium (gerodineerd).

Het zilvergehalte van munten en sieraden (en andere zilveren voorwerpen) wordt aangegeven in promillen. Een gehalte van 925 - veel gebruikt voor sieraden - wil zeggen dat de legering 92,5 % zilver bevat.

 

Medaille, bestek

Medailles en bestek worden gemaakt van zilverle­geringen (meestal met koper en / of nik­kel) met een zilvergehalte van 80 - 92,5 %. Deze legering is zeer corrosiebestendig. Van­wege de prijs wordt ook veel gewerkt met onedel metaal, waarop een dun laagje zilver wordt aangebracht. Deze voorwerpen hebben daardoor een grotere hard­heid. 

 

Fotopapier, film

Metallisch zilver is bij een zeer fijne verdeling zwart. Zilver­zouten zoals zilverchloride, -bromide en -jodide zijn lichtge­voelig en ontle­den onder invloed van licht. Voor gebruik in de foto­grafie wordt een laagje van een zilverzout (met bind­mid­del e.d.) aange­bracht op pa­pier of film. Bij het belich­ten van dit mate­riaal treedt dan de volgen­de reactie op:

2 AgBr  →  o.i.v. licht  →  2 Ag + Br2

Bij het ontwikkelen wordt het zilverbromide dat niet heeft gereageerd verwij­derd met natriumthi­osulfaat. Het metal­lisch zilver zorgt voor de zwar­ting op film of plaat.

Alhoewel het zilververbruik in de fotografie sterk af­neemt, wordt (naar schatting) nu nog 30 % van totale zilver­pro­ductie voor fotografische doelein­den ge­bruikt. Een groot deel van het gebruikte zilver wordt herver­werkt tot nieuw zilver.

 

Meekleurende bril

In meekleurend (fotochroom) glas voor bril­len, wordt zilverchlo­ride en/of -bromi­de en ko­per(I)oxide ver­werkt. Als er licht op het glas valt, wordt het zilver­chlo­ride ge­splitst in atomen zilver en chloor: 

AgCl    →  o.i.v. licht →  Ag +  Cl

 

De zilveratomen vormen ui­terst kleine deeltjes zilver­me­taal, die het opvallende licht absorberen of reflec­te­ren. Het percen­tage licht dat wordt doorgelaten kan op deze wijze worden beperkt tot ca. 22 % (gewoon glas laat ca. 92 % door).

De chlooratomen worden weg­gevangen door de Cu+ -ionen: 

Cu+  +   Cl    →    Cu2+   +   Cl 

 

Als het zonlicht verdwijnt treedt een omgekeerd proces op. De zilveratomen reageren met de ko­per(I­I)-ionen tot zilverio­nen: 

Cu2+ + Ag → Cu+ + Ag+ 

De zilver- en chloride-i­onen vormen weer AgCl-kris­talletjes. Het licht wordt niet meer geab­sor­beerd ­/ gereflec­teerd en het glas wordt weer lichter. Dit proces kan vrijwel onbeperkt wor­den herhaald.

VERDERE TOE­PASSIN­GEN

Toepassingen als niet -ont­leedbare stof (element) of als legering: 

chemische apparatuur

condensator

desinfectie (colloÔdale zilveroplossing, ca 1 %)

drinkwaterbehandeling in tanks van schepen en campers (tot 0.08 mg/l)

elektrische contacten (Ag, eventueel gelegeerd met Au, Cu of Pd; zilver is de beste geleider van elektriciteit en warmte)

elektrische smeltveiligheid

elektroden

folie (tot 2,7 mm)

hardsoldeer

lagermateriaal (veel toegepast in de Railroaddiesels in de V.S.)

pigment in suikerwaren en in cosmetica (E174)

reactorvat

regelstaaf in kernreactor (Ag,In,Cd)

tandvulling (60 - 70 % Ag, 20 - 30 % Pd, ca. 10 % Cu en wat Zn, Co, Ni of amalgaam van Ag/Sn/Hg)

thermosfles

 

Toepassingen als ontleedbare stof (verbinding): 

anti-rookpastilles

 AgCH3COO

antisepticum

 AgCl

brandzalf

 zilversulfadiazine

cosmetica, kleuren wenkbrauwen en wimpers

 AgNO(tot 4 %)

detectie in deeltjesteller

 AgCl, gedoteerd met Ca

desinfectie van de keel

 een Ag-com­plex

fris houden van bloemen   (zeer verdunde oplos­sing)

 AgNO3

geneesmiddel

verwijdering van wratten en littekenweefselAg­NO3
 ontsmettende werking bij neusverkoudheidAg-proteÔne
 oogdruppels - tegengaan van blindheid bij pasgeborenenAgNO(1 %)
 tegen allergische huidziektenAg-sulfadiazine
 voorkomen (en behandelen) van ontstekingen bij brand-en doorligwondenAg-sulfadiazine

knalerwten

 Ag3N/Ag2HN

onuitwisbare inkt

 AgNO3

optische vensters

 AgCl
  AgBr

opwekken van regen (om hagel te voorkomen)

De zeer kleine kristallen dienen als  kiemen waarop de waterdamp condenseert. Als de gevormde druppels groot genoeg zijn, vallen ze.AgI

pigment

 AgNO3

vast elektrolyt, o.a. in cellen toegepast in satel­lieten

 AgI

verzilveren

 

AgNO3

AgCN